Regionalny Konkurs Poetycki im. ks. Norberta Bonczyka
Od roku 2005 Miejska Biblioteka Publiczna w Rudzie Śląskiej organizuje „Regionalny Konkurs Poetycki po ślonsku im. Ks. Norberta Bonczyka”, który jak wykazała kilkuletnia praktyka, okazał się pomysłem nad wyraz trafionym, gdyż nie tylko znaleźli się twórcy, ale - co jest nie mniej ważne - odbiorcy, żywo zainteresowani tego typu poezjowaniem.
Dlatego też rudzka książnica na stałe wpisała w swój kalendarz kulturalny organizację konkursu.
Wszystkich chętnych zapraszamy do wzięcia udziału w kolejnych edycjach konkursu i zapoznanie się z regulaminem XXI edycji konkursu (PDF) (636 KB).
Oświadczenie o zgodę na upublicznienie własnego wizerunku (PDF) (64 KB).
Almanach poetycki
Pokłosie roboty poetyckiej po ślonsku
Ruda Śląska 2005
Wiersze-szkryflane po ślonsku...
Ruda Śląska 2008
Finał XXI edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XXI edycji konkursu odbył się w środę (15.10.2025 r.) w Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Henrykowi Czempiel godło „CZYTANKA” ze Strzelców Opolskich za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Krzysztofowi Kokot godło „PILA” z Nowego Targu za zestaw wierszy,
III nagrodę Panu Igorowi Bajduż godło „MAŁY LEW” z Gdańska za zestaw wierszy.
Ponadto Jury postanowiło przyznać trzy wyróżnienia dla:
Pana Jerzego Trzcińskiego godło „NUDZIARZ” z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
Pani Reginie Sobik godło „WYRWIGROSZ” z Jankowic za zestaw wierszy,
Panu Sławomirowi Fudala godło „VOODALLA” z Mikołowa za zestaw wierszy.
Finał XX edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XX edycji konkursu odbył się w środę (09.10.2024 r.) na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Pani Ewelinie Kuśce z Jastrzębia-Zdroju (godło „KOKOCZ”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Bogdanowi Nowickiemu z Świętochłowic (godło „ZYMFCIOK”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Pani Annie Piliszewskiej z Wieliczki (godło „KOŁO”) za zestaw wierszy
Ponadto Jury postanowiło przyznać trzy wyróżnienia dla:
Pani Annie Dziedzic (godło „UBERIBA”) z Krakowa za zestaw wierszy,
Panu Pawłowi Marcinowi Zarębie (godło „ARBACES”) z Tarnowskich Gór za zestaw wierszy,
Panu Grzegorzowi Chwiedukowi (godło „NA PRZEKÓR”) z Kępic za zestaw wierszy.
Jury podkreśla, iż poziom nadesłanych prac był stosunkowo wyrównany, zatem wyłonienie laureatów było trudnym wyborem. W dostarczonych propozycjach poetyckich dominowały utwory pisane „po ślōnsku”. Język większości tekstów jawił się z małymi wyjątkami jako naturalny i posłuszny intencjom autorów. Kryterium rdzenności nie był jednak traktowany jako główny wyznacznik oceny artystycznej. Jury kierowało się zatem kategorią „wiarygodności poetyckiej”, czyli jak budowana jest liryczna opowieść w oparciu o metaforę, obraz, a w końcu detal. Jury gratuluje laureatom i dziękuję wszystkim osobom, które w tak dużej ilości, podjęli się trudu poetyckiego, peregrynując wieloaspektowo temat śląski.
Finał XIX edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XIX edycji konkursu odbył się w środę (04.10.2023 r.) na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Mirosławowi Kowalskiemu z Mysłowic (godło „SZPIL”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Jackowi Sierszeckiemu z Katowic (godło „PIERON SATURNAPIERON SATURNA”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Pani Annie Piliszewskiej z Wieliczki (godło „DYM”) za zestaw wierszy
Ponadto Jury postanowiło przyznać trzy wyróżnienia dla:
Pani Ewelinie Kuśce (godło „DEKA”) z Jastrzębia Zdrój za zestaw wierszy,
Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu (godło „STAROSZEK”) z Rogoźnik za zestaw wierszy,
Panu Krzysztofowi Kokotowi (godło „STARY”) z Nowego Targu za zestaw wierszy.
Finał XVIII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XVIII edycji konkursu odbył się w środę (05.10.2022 r.) na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Pawłowi Kobylewskiemu z Bytomia (godło „ROSSBERG”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu z Rogoźnik (godło „ANTRYJ”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Panu Janowi Kaintochowi z Pszowa (godło „BRZIMY”) za zestaw wierszy
Ponadto Jury postanowiło przyznać trzy wyróżnienia dla:
Pani Ewelinie Kuśce (godło „NELKI”) z Jastrzębia Zdrój za zestaw wierszy,
Panu Henrykowi Fic (godło „HYNUŚ”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
Panu Tadeuszowi Charmuszko (godło „SYMPATYK”) z Suwałk za zestaw wierszy.
Finał XVII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XVII edycji konkursu odbył się w środę (06.10.2021 r.) na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę otrzymał Pan Marcin Musiał z Katowic,
II nagrodę otrzymał Pan Bronisław Wątroba z Rudy Śląskiej,
III nagrodę otrzymała Pani Ewelinie Kuśce z Jastrzębia Zdrój.
Ponadto Jury postanowiło przyznać dwa wyróżnienia dla:
Pan Mirosław Kowalski z Mysłowic.
Pan Tytus Kamil Rolski z Rogoźnik.
W czasie finału przeprowadzono także turniej Jednego Wiersza, który wygrał Pan Krzysztof Kokot z Nowego Targu.
Finał XVI edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XVI edycji konkursu odbył się na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Panu Bogdanowi Nowickiemu z Zabrza (godło „IMBIR”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu z Rogoźnik (godło „BEBOK”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Panu Mirosławowi Kowalskiemu z Mysłowic (godło „PTOK”).
Ponadto Jury postanowiło przyznać dwa wyróżnienia dla:
Panu Jerzemu Garusowi z Rożniątowa (godło „Yukon”).
Pani Annie Piliszewskiej z Wieliczki (godło: „JASZ”).
Finał XV edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XV edycji konkursu odbył się w czwartek (28.11.2019 r.) na Stacji Biblioteka Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury pod przewodnictwem Macieja Szczawińskiego po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Marcinowi Musiałowi z Katowic za zestaw wierszy,
II nagrodę Pani Ewelinie Kuśka z Jastrzębia Zdrój,
III nagrodę Panu Jackowi Sierszeckiemu z Katowic.
Ponadto Jury postanowiło przyznać trzy równorzędne wyróżnienia dla:
Pana Bogdana Nowickeigo z Zabrza, za zestaw wierszy,
Pana KRZYSZTOFA Kokota z Nowego Targu, za zestaw wierszy,
Pana Mirosława Kowalskiego z Mysłowic za zestaw wierszy.
Laureaci oraz uczestnicy konkursu, którzy przybyli na uroczysty finał mieli także niepowtarzalną okazję zaprezentować swój tekst publiczności, która w listopadowy wieczór zgromadziła się na Stacji Biblioteka.
Finał XIV edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XIV edycji konkursu odbył się w piątek (03.11.2017 r.) w SALONIKU ARTYSTYCZNYM Filii nr 16 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Na tegoroczną XIV edycję jury otrzymało 17 zestawów wierszy, były to prace nadesłane przez autorów z Warszawy, Opola, Krakowa, Wieliczki, Nowego Targu, Siemianowic, Bytomia, Chorzowa i Rudy Śląskiej
Jury pod przewodnictwem Macieja Szczawińskiego po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Markowi Wacławowi Judyckiemu (godło „WICHTOR”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Mirosławowi Kowalskiemu (godło „HALBA NA DWÓCH”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Panu Arturowi Sowie (godło „PUCHACZ”) za zestaw wierszy.
Ponadto Jury postanowiło przyznać dwa równorzędne wyróżnienia dla:
Pana Bogdana Nowickiego, godło „FOJERCOK” za zestaw wierszy.
Pana Krzysztofa Kokota godło: „CAMINO” za zestaw wierszy.
Laureaci oraz uczestnicy konkursu, którzy przybyli na uroczysty finał mieli także niepowtarzalną okazję zaprezentować swój tekst publiczności, która w listopadowy wieczór zgromadziła się w SALONIKU i tym samym wziąć udział w Turnieju Jednego Wiersza.
Finał XIII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XIII edycji konkursu odbył się w piątek (03.11.2017 r.) w SALONIKU ARTYSTYCZNYM Filii nr 16 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Od roku 2015 do organizacji konkursu włączyły się Dyskusyjne Kluby Książki i już po raz trzeci nasza filia miała przyjemność gościć uczestników konkursu, jego finalistów oraz miłośników poezji. Od trzech edycji jury przyjmuje prace poetyckie pisane nie tylko w gwarze śląskiej, ale również w języku literackim przy czym utwory te winne dotyczyć naszego regionu. Dzięki temu konkurs poetycki im. Ks. Norberta Bonczyka wzbogacił się o twórców, którzy mieszkają poza naszym regionem i nie piszą w gwarze, jednakże Śląsk jest im bliski i opisują go z nieco innej perspektywy. Celem każdej edycji konkursu jest nie tylko promocja gwary śląskiej ale przede wszystkim pobudzanie aktywności twórczej w dziedzinie poezji, budowanie poczucia tożsamości regionalnej oraz promocja regionu.
Jury pod przewodnictwem Macieja Szczawińskiego po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I nagrodę Panu Mirosławowi Kowalskiemu z Mysłowic (godło „KUFEL”) za zestaw wierszy,
II nagrodę Panu Bogdanowi Nowickiemu z Zabrza (godło „GELYNDER”) za zestaw wierszy,
III nagrodę Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu z Rogoźnika (godło „PUKIEL”) za zestaw wierszy.
Ponadto Jury postanowiło przyznać dwa równorzędne wyróżnienia dla:
Pani Barbary Politaj (godło „FRELKA”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
oraz Panu Bronisławowi Wątrobie (godło: „CIYRCZEK”) za zestaw wierszy.
Finał XII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XII edycji konkursu odbył się w piątek (31.10.2016 r.) w SALONIKU ARTYSTYCZNYM Filii nr 16 MBP
Organizatorem były Dyskusyjne Kluby Książki działające w Filii nr 16 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Rudzie Śląskiej.
Jury pod przewodnictwem Macieja Szczawińskiego po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I Miejsce Panu Mirosławowi Kowalskiemu (godło „KRUK”) z Mysłowic za zestaw wierszy,
II Miejsce Panu Jakubowi Boguckiemu (godło „ULUBIENIEC CEZARA”) z Wrocławia za zestaw wierszy,
III Miejsce Pani Annie Piliszewskiej (godło „TESS”) z Wieliczki za zestaw wierszy.
Przyznano także trzy równorzędne wyróżnienie:
Pani Barbarze Politaj (godło „Hanna”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
Pani Katarzynie Wiktorii Polak (godło „Jaskierka”) z Krakowa za zestaw wierszy,
oraz Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu (godło „Czorno szola”) z Rogoźnika za zestaw wierszy.
Finał XI edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał XI edycji konkursu odbył się w piątek (06.11.2015 r.) w SALONIKU ARTYSTYCZNYM Filii nr 16 MBP
Organizatorem były Dyskusyjne Kluby Książki działające w Filii nr 16 MBP. Celem każdej edycji konkursu jest pobudzanie regionalnej aktywności twórczej w dziedzinie poezji, budowanie poczucia tożsamości regionalnej oraz promocja regionu. Ocenie jury podlegały prace pisane nie tylko w gwarze śląskiej, ale również w języku literackim pod warunkiem, że dotyczyły regionu, co było nowością XI edycji konkursu.
Jury pod przewodnictwem Macieja Szczawińskiego po dokładnej analizie wszystkich nadesłanych zestawów wierszy postanowiło przyznać:
I Miejsce Panu Bogdanowi Nowickiemu (godło „Gizd”) ze Świętochłowic za zestaw wierszy,
II Miejsce Panu Tytusowi Kamilowi Rolskiemu (godło „Paryzol”) z Rogoźnika za zestaw wierszy,
III Miejsce Pani Annie Piliszewskiej (godło „ucho od śledzia”) z Wieliczki za zestaw wierszy.
Przyznano także dwa równorzędne wyróżnienie:
Pani Barbarze Politaj (godło „Hana”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
oraz Panu Bernardowi Śmigale (godło „Pynzjonista”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy.
Finaliści i uczestnicy konkursu, mieli okazję zaprezentować swoje teksty wszystkim gościom zebranym w SALONIKU ARTYSTYCZNYM Filii nr 16 podczas finału XI edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. Ks. Norberta Bonczyka. Było gwarowo, poetycko i literacko.
Finał X edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał konkursu odbył się w piątek (21.11.2014r.) w Bibliotece Centralnej.
Patronat nad X edycją objęła Grażyna Dziedzic Prezydent Miasta Ruda Śląska, natomiast patronat medialny zaoferowało Radio Piekary. Wzorem lat wcześniejszych, kiedy po piątej edycji ukazał się zbiór utworów wyróżnionych pt. „Sznita z bajlagom”, w roku obecnym planuje się wydanie pokłosia konkursu pt. „Klapsznita tyż z bajlagom”.
Nagrodzone wiersze:
I Miejsce dla Pana Bogdan Nowickiego (godło „Maszkietnik”) ze Świętochłowic za zestaw wierszy,
II Miejsce dla Pana Mirosława Kowalskiego (godło „Jada na kole”) z Mysłowic za zestaw wierszy,
III Miejsce dla Pana Krzysztofa Kokota (godło „ABI”) z Nowego Targu za zestaw wierszy.
Wyróżnienie dla:
Dla Pani Eweliny Soska (godło „Mysza”) z Katowic za zestaw wierszy,
dla Pana Bernarda Śmigała (godło „Skryba”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy.
Finał IX edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Finał konkursu odbył się w piątek (29.11.2013r.) w Bibliotece Centralnej.
W tym dniu nagrody otrzymali laureaci konkursu, a zebrani goście mogli wysłuchać nagrodzonych twórców.
Przyznano trzy równorzędne nagrody dla:
Pana Tytusa Rolskiego (godło "Ujek Ewald") z Rogoźnik za zestaw wierszy,
Pana Bogdana Nowickiego (godło "Szmaterlok") ze Świętochłowic za zestaw wierszy,
Pana Mirosława Kowalskiego (godło „Ida na Grziby”) z Mysłowic za zestaw wierszy.
Przyznano cztery równorzędne wyróżnienia dla:
Pani Barbary Politaj (godło "Jakielka") z Rudy Śląskiej za wiersz "Wiersz",
Pani Ewelinie Kuśce (godło "Frida") z Jastrzębia Zdroju za wiersz "O glasce tyju",
Panu Andrzejowi Mystkowi (godło "Bina Godki") z Rudy Śląskiej za wiersz "Chlyb s piekaroka",
Panu Bernardowi Śmigale (godło "Ferczyna") z Rudy Śląskiej za wiersz "Tata".
Finał VIII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Przyznano trzy równorzędne wyróżnienia I stopnia dla:
Pana Mirosława Kowalskiego (godło „Koło”) z Mysłowic za zestaw wierszy,
Pani Eweliny Kuśki (godło „Kanciato”) z Jastrzębia Zdroju za zestaw wierszy,
Pani Barbary Politaj (godło „Marijanka”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy.
Przyznano trzy równorzędne wyróżnienia II stopnia dla:
Pani Anny Morajko (godło „Rudzi@nk@”) z Rudy Śląskiej za zestaw wierszy,
Pana Krzysztofa Kokota (godło „Abi”) z Nowego Targu za zestaw wierszy,
Pana Bogdana Nowickiego (godło „Łodpust”) ze Świętochłowic za zestaw wierszy.
Przyznano wyróżnienie dla:
Pana Bernarda Śmigały (godło nieczytelne) z Rudy Śląskiej za utwór „Koncert Jankiela".
Finał VII edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
W roku 2011 Biblioteka zmieniła formułę Regionalnego Konkursu Poetyckiego PO ŚLONSKU IM. KS. NORBERTA BONCZYKA. Do tej pory uczestnicy przesyłali do oceny jury zestawy wierszy. W roku 2011 spróbowano formuły Turnieju jednego wiersza, gdzie poeci recytowali swoje wiersze na forum i gdzie też były one podawanie ocenie oraz głosowaniu. Zwycięzca Turnieju został Pan Bernard Śmigała.
Finał VI edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Wyróżnienia I–go stopnia dla:
Pana Krzysztofa Kokota z Nowego Targu (godło „Krzyk”) za zestaw wierszy,
Pana Bogdana Nowickiego ze Świętochłowic (godło „Achim”) za zestaw wierszy,
Pana Tytusa Kamila Rolskiego z Rogoźnik (godło „Odyseusz”) za zestaw wierszy.
Wyróżnienie II –go stopnia dla:
Pani Barbary Gromotka z Kuźni Raciborskiej (godło „Ognik”) za wiersz „Krisbałm”,
Pani Eweliny Soska z Katowic (godło „Mysza”) za wiersz „Cmentarz Mater Dolorosa”,
Pana Mirosława Kowalskiego (godło „Po Ptokach”) za zestaw wierszy.
Finał V edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Nagrodzone osoby:
I Nagroda dla Pana Krzysztofa Kokota za zestaw wierszy,
II Nagroda dla Pana Bogdana Nowickiego za zestaw wierszy,
II Nagroda dla Pana Tytusa Kamila Rolskiego za zestaw wierszy,
Wyróżnienia dla:
Pana Stanisława Neblika za wiersz „Nawrócyni ślonzoka”,
Pana Bronisława Wątroba za wiersz „Utopkowo Tragedyjo?”.
Finał IV edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
W bieżącej edycji Konkursu wzięło udział 16 uczestników. Jury w składzie Jan Wyżgoł - przewodniczący oraz Krystian Gałuszka i Jerzy Obrodzki - członkowie, niestety, tak jak w poprzednich latach, nie przyznało pierwszej nagrody. Jury cały czas czeka na współczesny talent pokroju Śląskiego Homera, albo, co też jest możliwe, nie jest w stanie go dostrzec wśród nadesłanych prac na Konkurs.
Pomimo stanowiska Jury oraz pewnemu napięciu w sposób oczywisty towarzyszącemu zmaganiom konkursowym, organizator i mamy nadzieję uczestnicy wiedzą, że nie laury są najważniejsze, a możliwość spotkania „po ślonsku” na niwie literackiej.
Nagrodzone osoby:
II Miejsce dla Pana Krzysztofa Kokota za wiersz „Blaszane łorganki”,
III Miejsce dla Pani Eweliny Kuśka za zestaw wierszy.
Wyróżnienia dla:
Pana Czesława Kwaśniok za wiersz bez tytułu,
Pana Stanisława Neblik za wiersz „Rajza”,
Pana Henryk Polok za zestaw wierszy.
Finał III edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Nagrodzone osoby:
II Miejsce Pan Bogdan Nowicki za zestaw wierszy,
II Miejsce Pan Tytus Kamil Rolski za zestaw wierszy.
III Miejsce Pan Marek Wacław Judycki za zestaw wierszy.
III Miejsce Pan Krzysztof Kokot za zestaw wierszy.
Wyróżnienia:
I Stopnia Pani Ewelina Kuśka za wiersz „Drzewiano Maryjka”,
I Stopnia Pani Ewelina Sokół-Galwas za zestaw wierszy,
I Stopnia Pan Bronisław Wątroba za wiersz „Jakub Boehme”,
II Stopnia Pan Jana Kołodziej za wiersz „Francik”,
II Stopnia Pan Henryka Polok za wiersz *** / jak wciśli ludzi do srogich blokow,
ETNOLEKT ŚLĄSKI
[tekst zamieszczony w pokłosiu konkursu z III edycji]
Obecnie toczy się spór czy „śląski” to dialekt, gwara czy język. Przyjrzyjmy się klasyfikacji. Według językoznawców języki lub dialekty używane przez różne grupy etniczne nazywamy etnolektami. Kryteria zaklasyfikowania dwóch etnolektów jako odrębnych języków lub dialektów tego samego języka nie są jasno sprecyzowane. Często uznaje się jakiś etnolekt za osobny język, ze względów wyłącznie politycznych, historycznych lub kulturowych, czy też zwyczajowych. Np. przed rozpadem Jugosławii język bośniacki był tylko dialektem języka serbsko-chorwackiego, a obecnie już nie. Przyjmuje się, że różne odmiany jednego języka mówionego nazywane są dialektami. Powszechna praktyka takiego stanu rzeczy niestety nie jest opartego na przesłankach lingwistycznych. Rozróżniania dialektu i języka sprawia kłopot profesjonalistom. Żeby było weselej często takie pojęcia jak: dialekt, narzecze, gwara, są często używane zamiennie. Gdy się przyjrzeć to w praktyce występuje między nimi częściowa specjalizacja zakresowa, i tak uważa się, że dialekt to mowa regionalna, a także ogólne określenie odmian danego języka. Termin narzecze - choć o zabarwieniu pejoratywnym - stosuje się wymiennie z dialektem. Natomiast gwara to odmiana terytorialna języka - np. wiejska.
Jak już było powiedziane dialekt (gr. dialektos - rozmowa, sposób mówienia) - zostaje uznany językiem dzięki czynnikom poza językoznawczym, niż ściśle lingwistycznym. Przykładem mowy o nieustalonym statusie była kaszubszczyzna, uznawana kiedyś przez niektórych specjalistów za dialekt języka polskiego, a przez innych za odrębny język. Ministerstwo Edukacji RP uznało ostatecznie w 1996 r. kaszubszczyznę za odrębny język regionalny. Niestety oficjalnie nie uznaje się języka śląskiego za język. Najbezpieczniej zatem używać terminu etnolekt. Choć przy bliższej identyfikacji, nie jest on jednorodny. Można zatem powiedzieć że jest to zespół dialektów śląskich, którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska oraz w znacznie mniejszym stopniu część ludności Dolnego Śląska Na kształtowanie się słownictwa języka miały wpływ zapożyczenia z języków: polskiego, czeskiego, niemieckiego oraz częściowo słowackiego. W języku tym przeważa źródłosłów słowiański, przy czym znaczna część wyrażeń bliższa jest raczej językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie. Mowa śląska różni się od innych języków słownictwem, fonetyką oraz częściowo ortografią. Obecnie trwają prace nad utworzeniem śląskiego języka literackiego.
W publikacjach językoznawczych wydanych w Polsce dominuje pogląd, że etnolekt śląski jest zespołem gwar lub dialektów w ramach języka polskiego. Z drugiej strony Biblioteka Kongresu USA 18 lipca 2007 wpisała język śląski w rejestr języków świata Język śląski został również zarejestrowany w Międzynarodowej Organizacji Językowej, gdzie przydzielono mu kod ISO: "szl". Obecnie różne środowiska pracują z jednej strony nad popularyzacją "śląskiego" poprzez organizację różnych imprez - jedną z nich jest nasz konkurs literacki - z drugiej nad kodyfikacją tegoż. Dzięki Bogu dla dużej części Ślązaków ich mowa przestaje być czymś wstydliwym, domowym, niepublicznym. Zaczynają dbać o nią. Zdaje się, że przed językiem śląskim, mową starzików i bajtlów z familoka, istnieje przyszłość. Ten starosłowiański język - i tu wszyscy są zgodni - staje się w końcu szeroko doceniany.
Poniżej prezentujemy dziesięć sposobów zapisu godki śląskiej opracowanej na podstawie przedsięwzięcia Dyktando Ślůnske.
- ORTOGRAFIA DIAKTRYCZNA (PDF) (72 KB)
- ORTOGRAFIA CZESKA (PDF) (76 KB)
- ORTOGRAFIA PÓŁFONETYCZNA (PDF) (76 KB)
- ORTOGRAFIA HERMANNOWA (PDF) (72 KB)
- ORTOGRAFIA POLSKA (PDF) (76 KB)
- ORTOGRAFIA POLSKA PLUS (PDF) (84 KB)
- ORTOGRAFIA STEUERA (PDF) (60 KB)
- ORTOGRAFIA TADZIKOWA (PDF) (76 KB)
- ORTOGRAFIA WIECZORKOWA (PDF) (72 KB)
- ORTOGRAFIA WIELOZNAKOWA (PDF) (76 KB)
Około roku 2010 został opracowany system zapisu tzw. ortografia ślabikorzowa, która obecnie jest formą dominującą.
ORTOGRAFIA ŚLABIKORZOWA (PDF) (208 KB)
Utwory poetyckie nadsyłane do konkursu miewają różne formy zapisu. Organizatorzy uznali, iż w związku z tym, że są to utwory artystyczne, to tylko autor może decydować jak je zapisać. Cóż - licencia poetica.
Finał II edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Nagrodzone osoby:
II Miejsce dla Pana Krzysztofa Kokota za zestaw wierszy,
III Miejsce dla Pani Eweliny Kuśka za zestaw wierszy.
Wyróżnienia:
I Stopnia dla Pana Marka Wacława Judyckiego za zestaw wierszy,
I Stopnia dla Pana Jerzego Porada za wiersz „Mowo Ślonska”,
II Stopnia dla Pana Bronisława Wątroba za zestaw wierszy,
II Stopnia dla Pani Sylwi Rudzka Siwoń za wiersz „Życiorys”,
II Stopnia dla Pani Reginy Sobik za wiersz „Wierność”,
Finał I edycji Regionalnego Konkursu Poetyckiego im. ks. Norberta Bonczyka
Nagrodzone wiersze:
II Miejsce dla Pana Łukasza Brożek za "zestaw wierszy",
Wyróżnienie:
Wyróżnienie dla Pani Danuty Dąbrowskiej za zestaw wierszy,
I Stopnia dla Pana Jerzego Porada za zestaw wierszy,
I Stopnia dla Pana Karola Gwóźdź za zestaw wierszy,
I Stopnia dla Pana Marka Wacława Judyckiego za wiersz "W rudzkim familoku, którego już nie ma",
II Stopnia dla Pana Andrzeja Roczniok za wiersz "Chmory",
II Stopnia dla Pana Marcina Kucharczyka za zestaw wierszy,
II Stopnia dla Pana Czesława Żemły za wiersz "Wigilijny stoł".
Pomysł zorganizowania konkursu poetyckiego w gwarze śląskiej przyszedł do głowy niżej piszącego, po spotkaniu autorskim, na którym oprócz poezji zaprezentowanej w języku polskim, dwa utwory zostały przeczytane po śląsku. Okazało się, iż to właśnie one wzbudziły największe zainteresowanie zgromadzonej publiczności. Zatem, próba przedstawienia liryki po śląsku wykazała, że istnieje grupa odbiorców zainteresowana tego typu poezją. W naturalny sposób pojawiło się pytanie - czy jest grupa poetów, mogących sprostać tak określonym oczekiwaniom.
Nurtujące pytanie „Czy gwara śląska, czy jak chcą niektórzy język śląski, jest w stanie udźwignąć specyficzną przestrzeń sakrum, którą dla niektórych jest poezja? – początkowo było pytaniem otwartym. Oczywiście, że istnieje wiele osób, które podjęło się trudu pisania w nieskodyfikowanej gwarze śląskiej. Jednakowoż była to przede wszystkim proza, albo lżejsze formy poetyckie. Próby liryki w gwarze śląskiej były dość ulotne i niestety nie zawsze szczęśliwe. Odpowiedź na rozterki mogło przynieść ogłoszenie np. konkursu.
Należy jednak zauważyć, iż zamysł taki był obarczony ryzykiem niepowodzenia. Po pierwsze konkurs mógł nie być potraktowany poważnie, po drugie mógł zostać niezauważony w powodzi różnej maści konkursów literackich, po trzecie informacja o nim mogła nie dotrzeć do tej garstki odważnych, którzy stanęliby w szranki boju literackiego, po czwarte poziom literacki zaprezentowanych wierszy mógł być żenujący, po piąte... itd. Reasumując - projekt mógł zakończyć się katastrofą. Ale zaznaczmy - katastrofą literacką, i już przez sam ten fakt, ryzyko podjęcia wyzwania było na tyle frapujące, iż Miejska Biblioteka Publiczna w Rudzie Śląskiej podjęła się trudu organizacji Konkursu Poetyckiego w Gwarze Śląskiej im. Norberta Bonczyka.
Miejmy nadzieję, że kolejna edycja konkursu, która zawsze odbywa się w ramach Rudzkiej Jesieni Kulturalnej, utwierdzi nie tylko organizatorów jak i dotychczasowych uczestników tego pionierskiego przedsięwzięcia w sensowność tego typu działań, ale nade wszystko przekona osoby sceptycznie nastawione do "poezji robinyj po ślonsku". Organizatorzy mają również nadzieję, że w efekcie, po którejś kolejnej edycji konkursu, wyłoni się osobę, o której można będzie powiedzieć, że narodził się kolejny Śląski Homer.
Zapraszam zatem do udziału w kolejnych edycjach konkursu.
Przeżywszy lat trochę na tym świecie, nabrałem przeświadczenia, iż niemożliwa jest jedynie sama niemożliwość, toteż mocno byłem przekonany, że idea, z którą przechadzał się był czas jakiś ulicami naszego miasta p. Krystian Gałuszka, doczeka się wreszcie realizacji. Takoż i słowo ciałem się stało, a zagościło między nami poetyckimi dokonaniami nadesłanymi na Konkurs Poetycki w Gwarze Śląskiej im. ks. Norberta Bonczyka.
Osobiście wielcem rad z zaistniałego nowego i tego właśnie faktu kulturalnego w życiu Miasta i Śląska, gdyż gdzieś tam we mnie, w zapodzianym zakamarku duszy cichutko siedziało spłoszone nieco przekonanie, że gwara śląska zdolna jest do lirycznego wyrażania wzruszenia, gniewu, zachwytu, protestu, miłości wreszcie.
Chropowaty to język, twardy... - słyszę częste opinie na ten temat językowej komunikacji rdzennych (ale nie tylko) godulorzy, lipiniorzy, halembioków lubo też "niepodległych" cidroków. Taki osąd tutejszego języka pada zarówno z ust hanysowskich, gorolskich jak i "basztardowskich". Głoszą go, a głoszą prawdę i ci co gwarze przajom, i ci - co wyrażają się o niej niepochlebnie.
A gwara, jak to gwara wiekowa jest, to i sękata bywa. Ale czy sucha, koścista dłoń starki niezdolna jest pieszczotliwie pogładzić głowę syna..., prawnuka?
Szanowni Państwo,
Twórcy, Czytelnicy!
Moja wiara jest na tyle silna, by żywić przekonanie, że spotkamy się znów za rok, że będzie Nas jeszcze więcej, że jeszcze bardziej poszerzycie poetycki krąg zainteresowań, wprowadzicie Waszą wyobraźnię w nowe rejony poszukiwań treści odzwierciedlających Waszą dużą wrażliwość i artystyczną osobowość.
O tym jestem przekonany i tego szczerze Wam życzę.
GÓRNOŚLĄSKI HOMER
Pierwszą osobą, która użyła w stosunku do ks. Norberta Bonczyka określenia „Górnośląski Homer” był ks. Augustyn Świątek, który w swojej recenzji zamieszczonej w 1879 r. w Katoliku opisywał poemat Stary Kościół Miechowski.
Sławę i przydomek przyniosły Bonczykow dwa dzieła związane historycznie z ziemią śląską. Pierwszy utwór to poemat pisany wierszem wydany w 1879 r. w Bytomiu pt. Stary Kościół Miechowski obrazek obyczajów wiejskich w narzeczu górnośląskiem napisał ks. N. Bontzek. Natomiast drugim utworem ugruntowującym sławę poetycką była książka wydana w roku 1886 we Wrocławiu Góra Chełmska, czyli Święta Anna z klasztorem O.O. Franciszkanów. Wspomnienia z roku 1875 napisał ks. N. Bontzek G.S.
Ks. Norbert Bonczyk urodził się dnia 6 czerwca 1837 roku w Miechowicach (dzisiejsza dzielnica Bytomia). Dzięki pomocy miechowickiego proboszcza ks. Józefa Preussa i nauczyciela wiejskiego Pawła Bienka przeniósł się do szkoły miejskiej w Bytomiu, a następnie ukończył gimnazjum w Gliwicach. Po maturze udał się do Wrocławia na studia teologiczne. Przez trzy lata swych studiów był młody Bonczyk czynnym członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego przy uniwersytecie wrocławskim. W roku 1872 otrzymał święcenia kapłańskie, a po dwóch latach duszpasterstwa w Piekarach Śląskich przeniósł się do Bytomia, gdzie przez dziewięć lat pracował jako wikariusz u boku ks. Józefa Szafranka. W dobie kulturkampfu w 1872 osadzony został w więzieniu za wydanie tłumaczenia książki K. Bolandena pt. Stary Bóg żyje, zawierającej tezy antyrządowe. Stąd po śmierci ks. Szafranka przez 12 lat był tylko jedynie administratorem parafii Najświętszej Marii Panny, nie uzyskawszy akceptacji rządowej. Dopiero w 1886 r został pełnoprawnym proboszczem, którą to funkcję sprawował aż do śmierci, czyli do 18 lutego 1893 r.
Ks. Bonczyk posiadał rzadki dar wymowy i słynął jako kaznodzieja. Po mistrzowsku władał językiem polskim, niemieckim i łaciną. Poza obydwoma wcześniej wymienionymi eposami napisał również po niemiecku wiele wierszy okolicznościowych, pieśni i modlitewników. Wydał także dwa zbiorki wierszy lirycznych. Z zakresu historii opracował rocznicowe teksty poświęcone biskupom oraz siostrom de Norte Dame w Bytomiu.
W 1884 doprowadził do budowy kościoła św. Józefa w nowo wydzielonej parafii w Nowym Bytomiu (obecna dzielnica Rudy Śląskiej). Warto w tym miejscu wspomnieć, iż z okazji uroczystości poświęcenia kamienia węgielnego ułożył na tę cześć specjalną pieśń. W 1880 przystąpił do rozbiórki kościółka św. Małgorzaty, a następnie do budowy nowego murowanego kościoła. Trzy lata później zaczął wznosić kościół Trójcy Świętej w Bytomiu i doprowadził do utworzenia przy nim nowej parafii.
W 1892 kard. G. Kopp zaproponował mu przeniesienie się do Wrocławia w charakterze kanonika kapitulnego, lecz odmówił, pragnąc do końca zostać ze swymi parafianami.
Doczesne szczątki księdza Bonczyka spoczywają w podziemiach kaplicy na cmentarz Mater Dolorosa w Bytomiu. Wiele nieporozumień wynikło z chęci przyporządkowania narodowego księdza. Tym bardziej, że nie do końca istniała zgoda, co do zapisu jego nazwiska. Emil Szramek w swojej książce Ks. Norbert Bonczyk. Studium biograficzne (Katowice 1939) poświadczył, że w metryce chrztu Norberta jego ojciec figurował jako Walenty Bonczyk. Jakkolwiek oficjalnie ksiądz podpisywał się jedynie jako Bontzek. Natomiast w Starym kościele..., jedna z postaci nosi nazwisko Boncyk. Do dzisiaj można spotkać się w literaturze przedmiotu z różnym formami: Bonczek, Bączek, Bączyk, a nawet Bończyk. Wydaje się jednak, że najpoprawniejszą formą jest Bonczyk.
Poniżej prezentujemy fragment eposu Stary kościół..., dając próbkę stylu Górnośląskiego Homera, w którym autor opisuje postać górnośląskiego potentata przemysłowego, Króla Cynku, Karola Godulę:
„A skądże nasz Godula? Z Ballestrema sługi
W krótkim czasie się wykluł graf Ballestrem drugi,
Umiał czytać i pisać, szczędził i kupował
Jedną miał rękę a światem kierował!
Gdzie w bytomskim powiecie jechał szereg długi
Wozów, koni, zgadł każdy: Godulowe cugi,
Wiedział jak użyć ziemi, bydła, ludzi, świata;
Kto się nie bał Goduli, bał się jego bata;
Jego rozum i praca były te zagony,
Z których na podziw świata żął swe miliony.”
Kontakt
Stacja Biblioteka
41-709 Ruda Śląska, (Chebzie)
ul. Dworcowa 33
tel.: 32 24 20 586
e-mail: stacjabiblioteka@r-sl.pl